Nhiệm vụ mới và yêu cầu cấp thiết
Công ty Phát triển thủy điện Sê San (Công ty) được thành lập theo Quyết định số 43/QĐ-EVN ngày 29/01/2010 của Hội đồng Quản trị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (nay là Hội đồng Thành viên EVN). Công ty chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/4/2010, với nhiệm vụ quản lý, vận hành Nhà máy thủy điện Sê San 4 gồm 3 tổ máy, tổng công suất lắp đặt 360 MW, điện lượng trung bình hằng năm 1,402 tỷ kWh.
Tháng 12/2019, Công ty được EVN giao thêm nhiệm vụ chuẩn bị sản xuất và tiếp nhận quản lý vận hành Nhà máy điện mặt trời Sê San 4 với công suất 49 MWp. Theo định biên, nhà máy có 4 người làm công tác chuẩn bị sản xuất; các công việc còn lại được Công ty sử dụng nguồn lực hiện có để kiêm nhiệm, bảo đảm đưa nhà máy vào vận hành an toàn, hiệu quả. Sau gần 6 tháng triển khai, đến ngày 05/11/2020, Nhà máy điện mặt trời Sê San 4 chính thức hòa lưới điện quốc gia.
Trước yêu cầu mới, việc xây dựng Trung tâm điều khiển nhà máy điện (Operations Control Center – OCC) trở thành nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi ứng dụng các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), phù hợp với định hướng quản lý vận hành tập trung – hiện đại, nâng cao năng suất lao động, sử dụng hợp lý nguồn nhân lực và đáp ứng lộ trình phát triển lưới điện thông minh của EVN.
Quá trình chuẩn bị đưa SS4-OCC vào hoạt động
Để quản lý, vận hành tập trung, an toàn và hiệu quả cho cả hai nhà máy thủy điện và điện mặt trời, Công ty đã chủ động xây dựng Đề án thành lập Trung tâm điều khiển vận hành Nhà máy điện Sê San 4 (SS4-OCC). Đây là bước đi chiến lược, thể hiện tầm nhìn đổi mới trong công tác quản lý, hướng đến mô hình điều khiển xa, tối ưu nguồn lực, giảm chi phí sản xuất và hội nhập xu thế vận hành hiện đại của EVN.
Công tác chuẩn bị được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện: tổ chức nhân sự, đào tạo kỹ năng, xây dựng quy trình, đầu tư thiết bị và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật.
Về nhân sự, Công ty rà soát, sắp xếp lại lực lượng vận hành theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Đội ngũ SS4-OCC được tuyển chọn kỹ lưỡng, đáp ứng tiêu chuẩn cao về chuyên môn, sức khỏe và đạo đức nghề nghiệp. Trưởng ca SS4-OCC phải có trình độ đại học chuyên ngành hệ thống điện, kinh nghiệm thực tế trong điều độ và xử lý sự cố. Công tác đào tạo, sát hạch, cấp chứng chỉ vận hành được phối hợp chặt chẽ với Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), bảo đảm nhân lực đủ năng lực điều hành đồng thời hai loại hình nhà máy – thủy điện và điện mặt trời.
Song song đó, Công ty xây dựng, hoàn thiện quy trình vận hành, quy trình xử lý sự cố và phối hợp điều độ. Các quy trình được soạn thảo chi tiết, tuân thủ quy định của Bộ Công Thương, EVN và Cục Điều tiết Điện lực. Đặc biệt, “Quy trình phối hợp vận hành Trung tâm điều khiển Nhà máy điện Sê San 4” quy định rõ cơ chế điều độ, phân cấp quyền điều khiển, đánh số thiết bị, cơ chế phối hợp xử lý sự cố, giúp hệ thống vận hành thống nhất, minh bạch và phản ứng nhanh trong mọi tình huống.
Về hạ tầng kỹ thuật, Công ty đầu tư đồng bộ hệ thống giám sát – điều khiển (SCADA), máy chủ, thiết bị viễn thông, truyền dẫn và cơ sở dữ liệu tập trung tại SS4-OCC. Toàn bộ thiết bị được lựa chọn từ các hãng uy tín, đáp ứng tiêu chuẩn EVN, có khả năng tương thích cao giữa hai loại nguồn điện. Tất cả được kiểm tra, thí nghiệm, hiệu chỉnh kỹ lưỡng trước khi nghiệm thu.
Công ty đặc biệt chú trọng an toàn thông tin và an ninh mạng, triển khai các giải pháp bảo mật đa lớp như tường lửa, phân quyền truy cập, mã hóa dữ liệu, giám sát kết nối thời gian thực. Cán bộ vận hành được huấn luyện định kỳ về kỹ năng nhận diện và xử lý rủi ro an ninh mạng – yếu tố then chốt trong mô hình điều khiển xa.
Bên cạnh đó, Công ty tổ chức nhiều đợt kiểm tra liên động, mô phỏng sự cố, diễn tập khẩn cấp với sự phối hợp của các đơn vị điều độ và vận hành tại chỗ. Qua đó, SS4-OCC được đánh giá đạt yêu cầu tin cậy, sẵn sàng tiếp nhận điều khiển toàn bộ thiết bị của hai nhà máy trong mọi chế độ vận hành.
Trước khi vận hành chính thức, Công ty đã hoàn thiện hồ sơ báo cáo Cục Điều tiết Điện lực và EVN về năng lực kỹ thuật, nhân lực, cơ chế điều hành. Quá trình nghiệm thu, đánh giá độc lập được thực hiện nghiêm túc, xác nhận SS4-OCC đủ điều kiện vận hành chính thức.
Sự chuẩn bị bài bản này không chỉ giúp SS4-OCC vận hành an toàn, ổn định ngay từ đầu mà còn mở ra tiền đề mở rộng phạm vi điều khiển trong tương lai – như các dự án Sê San 4 mở rộng (120 MW) và điện mặt trời nổi trên hồ Sê San (350 MWp). SS4-OCC trở thành biểu tượng cho bước chuyển mình mạnh mẽ của Công ty trong thời kỳ số hóa và tự động hóa.
Hiệu quả bước đầu
Sau gần 5 năm hoạt động, Trung tâm điều khiển nhà máy điện Sê San 4 (SS4-OCC) vận hành ổn định, hệ thống truyền dẫn – thông tin – SCADA hoạt động tin cậy, không xảy ra sự cố do yếu tố chủ quan. Các thao tác điều khiển từ xa được thực hiện kịp thời, chính xác, đáp ứng tốt yêu cầu của Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia.
Nhờ SS4-OCC, mô hình tổ chức vận hành được tinh gọn và hiệu quả hơn. Mỗi ca trực chỉ bố trí Trưởng ca vận hành Trung tâm và một nhân viên vận hành, đảm nhận giám sát, chỉ huy tập trung các nhà máy. Tại hiện trường, vẫn duy trì lực lượng trực ca từ 3–4 người để theo dõi và xử lý khi cần thiết. Cách bố trí này giúp tiết kiệm nhân lực, giảm chi phí, nhưng vẫn bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Việc sử dụng chung một đội ngũ vận hành giúp Ban lãnh đạo Công ty thuận lợi hơn trong công tác chỉ đạo – điều hành, phối hợp giữa các bộ phận, rút ngắn thời gian xử lý khiếm khuyết thiết bị, sửa chữa hư hỏng nhanh chóng và đồng bộ. SS4-OCC cơ bản đã đáp ứng yêu cầu chiến lược phát triển của EVN theo mô hình quản lý tập trung, hiện đại.
Ngoài ra, từ SS4-OCC, đội ngũ vận hành có thể tổng hợp, phân tích và cung cấp dữ liệu về khí tượng thủy văn, bức xạ mặt trời, công suất – sản lượng điện, phục vụ cho công tác dự báo, lập kế hoạch khai thác, sửa chữa tối ưu. Đây là tiền đề để Công ty nâng cao năng suất lao động, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tiệm cận lộ trình phát triển lưới điện thông minh của EVN.
Xu thế mở rộng phạm vi điều khiển
Theo Quy hoạch điện VIII, các dự án Nhà máy thủy điện Sê San 4 mở rộng (120 MW) và Nhà máy điện mặt trời nổi trên hồ Sê San (350 MWp) đang được Bộ Công Thương và EVN triển khai các thủ tục chuẩn bị đầu tư. Trên cơ sở hạ tầng kỹ thuật và nhân lực vận hành SS4-OCC hiện có, các dự án này sẽ được thiết kế và điều khiển tập trung tại Trung tâm./.
Bài viết: Đoàn Văn Bảy -Trưởng ca PX1